Του ΣΩΤΗΡΗ ΚΑΨΩΧΑ

Τον Σεπτέμβριο του 1886, ο Γάλλος ποιητής Jean Μοréas (πρόκειται για τον ελληνικής καταγωγής Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο) δημοσιεύει το μανιφέστο του συμβολισμού στην παρισινή εφημερίδα Le Figaro. Αυτή είναι η επίσημη εμφάνιση μιας νέας λογοτεχνικής σχολής, που θα κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή τέχνη ως και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Η ονομασία «συμβολισμός» προέρχεται από τη συχνή και ιδιόμορφη χρήση των συμβόλων, στην οποία πιστεύουν ιδιαίτερα οι εκπρόσωποι του κινήματος. Ωστόσο, σύμβολα και συμβολισμοί κάθε είδους υπάρχουν χιλιάδες στην καθημερινή μας ζωή, όπως η σημαία, το περιστέρι που συμβολίζει την ειρήνη, ο σταυρός που παραπέμπει στον χριστιανισμό και το σφυροδρέπανο που οδηγεί ευθέως στον κομμουνισμό.

Στην Ελλάδα, το κίνημα αυτό έχει παγιωθεί στη συνείδηση των πολιτών και αποτελεί μέρος της καθημερινότητας των Ελλήνων, έχοντας ως ιερότερα σύμβολά του, την εκκλησία και το ΚΚΕ. Όποιος τολμήσει να σταθεί απέναντι στους δύο θεσμούς ή να αμφισβητήσει την αυθεντία τους, αλίμονό του. Οι εσωτερικοί μηχανισμοί της κοινωνία κινητοποιούνται αμέσως, στηλιτεύοντας την απρεπή στάση των ασεβών και των αντικομουνιστών.

Τα δύο αυτά ιερά σύμβολα του έθνους έχουν πολλές ομοιότητες και αναλογίες. Κατ’ αρχήν στηρίζονται και οι δύο σε παλαιά κείμενα που συμπτωματικά διαθέτουν και τα δύο το στοιχείο της επιφοίτησης. Η μεν εκκλησία βασίζεται κυρίως στην καινή διαθήκη και στα αποστολικά κείμενα του Παύλου, το δε ΚΚΕ στα βιβλία του Λένιν και δευτερευόντως στα φιλοσοφικά συγγράμματα του Μαρξ.

Επιπροσθέτως, αναλύουν και προσεγγίζουν την πραγματικότητα με τον ίδιο μεταφυσικό τρόπο. Η εκκλησία παραπέμπει την επίλυση των δύσκολων σύγχρονων προβλημάτων στην επερχόμενη «αιώνια ζωή» και τη «βασιλεία των ουρανών», ενώ το ΚΚΕ μεταθέτει τον δικό του «παράδεισο» στην κατίσχυση της εργατικής τάξης έναντι του κακού καπιταλισμού, ενδεχόμενο που θα φέρει νομοτελειακά μια πιο δίκαιη αταξική κοινωνία.

Πρόκειται για δύο θεσμούς που κρατούν την κοινωνία καθηλωμένη και μετέρχονται των καταστάσεων με απολύτως συντηρητικό τρόπο. Μόνο όταν θιγούν και κινδυνέψουν τα κεκτημένα τους, ξεσηκώνονται, εξανίστανται και αγανακτούν, εναντίον όσων παραβιάζουν τον ζωτικό τους χώρο.

Η Ελλάδα, βιώνοντας εδώ και οκτώ χρόνια μια πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική κρίση, δεν είδε κανέναν από τους δύο θεσμούς να μπαίνει μπροστά για να αντιμετωπίσει τη σκληρή και επώδυνη για την κοινωνία πραγματικότητα. Μόνο όταν μπήκε θέμα περιορισμού του ρόλου της εκκλησίας (διαχωρισμός εκκλησίας κράτους, επίλυση του μακεδονικού) εξεγέρθηκαν οι ιεράρχες, προφανώς γιατί διαβλέπουν ότι η πώληση εθνικισμού συντηρεί την πελατειακή σχέση της θρησκείας με το χριστεπώνυμο πλήθος.

Ταυτόσημη συμπεριφορά επέδειξε και το Κομμουνιστικό Κόμμα. Τι κι αν επέπεσε στην κοινωνία λιτότητα μεγατόνων -με περικοπές μισθών, συντάξεων και επιδομάτων- η αντίδραση ήταν για το θεαθήναι. Μόλις αμφισβητήθηκε ή αυστηροποιήθηκε το δικαίωμα στην απεργία, έκανε όσους ακτιβισμούς δεν έχει κάνει στην πολύχρονη ιστορία του, μόνο και μόνο για να μη χαθεί η ιδιοκτησιακή σχέση με τον συνδικαλισμό, που συνήθως φέρνει πελάτες.

Αν η κοινωνία μας δεν ξεπεράσει αυτές τις μονεταριστικές αγκυλώσεις και τους δογματισμούς και αν ο κάθε φορέας -είτε θρησκευτικός, είτε πολιτικός- δεν κάνει αυτό για το οποίο έχει ταχθεί, φοβάμαι ότι σύντομα θα αναρωτιόμαστε παραφράζοντας τον μεγάλο Αλεξανδρινό «και τώρα τι θα απογίνουμε χωρίς μνημόνια; Τα μνημόνια ήταν μια κάποια λύση».